ఇది 📘 సమాచార హక్కు చట్టం (RTI Act) పై ముఖ్యమైన సెక్షన్ల విపులమైన వివరణతో పాటు ఉదాహరణలతో కూడిన వివరాలు. ప్రతి సెక్షన్ యొక్క ఉద్దేశ్యం, దీని ఉపయోగాలు, మరియు ప్రాక్టికల్ అప్లికేషన్లు కలిపి మీకు పూర్తిస్థాయి అవగాహన ఇస్తుంది.
🧾 RTI ముఖ్యమైన నిబంధనలు – విస్తృత వివరణ
📌 సెక్షన్ 2(హెచ్) – పబ్లిక్ అథారిటీ నిర్వచనం
ఈ సెక్షన్లో “Public Authority” అంటే ఏమిటి అన్నది వివరించబడింది.
ఉదాహరణ: గ్రామ పంచాయతీ, మునిసిపాలిటీ, రాష్ట్ర విద్యాశాఖ, ప్రభుత్వ ఫండింగ్తో నడిచే కాలేజ్—all come under Public Authority.
➡️ ద్వారా: మీరు RTI వేయాలంటే ముందుగా ఆ సంస్థ “Public Authority” కిందకి వస్తుందా చూడాలి.
📌 సెక్షన్ 2(జి) – సమాచారం అంటే ఏమిటి?
ఈ సెక్షన్లో ‘సమాచారం’ అంటే:
- డాక్యుమెంట్లు
- రికార్డులు
- ఫైళ్లు
- సలహాలు (Opinions)
- సూచనలు (Advices)
- నోట్స్
- నివేదికలు
అన్నీ ఇందులోకి వస్తాయి.
ఉదాహరణ: మీరు ఒక రోడ్డు టెండర్ ఎవరికి ఇచ్చారో, దానికి సంబంధించిన ఫైల్ నోట్స్ RTIలో అడగవచ్చు.
📌 సెక్షన్ 4 – పారదర్శకత కోసం విధేయత
ఈ సెక్షన్ ప్రభుత్వ శాఖలు స్వయంగా ప్రజలతో సమాచారం పంచుకోవాలని చెబుతుంది.
🔸 4(1)(b):
కార్యాలయ విధానాలు, పనితీరు, బాధ్యతలు, నిర్ణయ ప్రక్రియలు, జాబితాలు వంటి వివరాలు అధికారిక వెబ్సైట్లలో పోస్ట్ చేయాలి.
🔸 4(2):
ప్రజలు RTI వేయకుండానే ముఖ్యమైన సమాచారం ప్రకటించాలి.
ఉదాహరణ: పరీక్షా ఫలితాలు, నోటిఫికేషన్లు వెబ్సైట్లో ఉండాలి – ఈ సెక్షన్ ప్రకారం.
📌 సెక్షన్ 5 – సమాచార అధికారి నామనిర్దేశం
ప్రతి శాఖలో ఓ Public Information Officer (PIO) ఉండాలి.
PIO అభ్యర్థనను స్వీకరిస్తారు, సమాధానం ఇస్తారు.
ఉదాహరణ: విద్యాశాఖలో RTI వేయాలంటే అక్కడి PIOను కలవాలి.
📌 సెక్షన్ 6 – దరఖాస్తు విధానం
- సాధారణ పత్రంలో రాయవచ్చు
- ప్రత్యేక ఫార్మాట్ అవసరం లేదు
- ₹10 ఫీజు చెల్లించాలి
ఉదాహరణ: “నేను పంచాయతీ నిధుల వినియోగం వివరాలు కోరుతున్నాను” అనే విధంగా వ్రాయవచ్చు.
📌 సెక్షన్ 7 – సమాధాన సమయం
- 30 రోజుల్లో సమాచారం ఇవ్వాలి
- 48 గంటల్లో ఇవ్వాలి – జీవితానికి ప్రమాదం ఉన్న సందర్భాల్లో
ఉదాహరణ: వైద్యం ఆలస్యం వల్ల మరణమైతే, దానిపై RTI వేస్తే 48 గంటల్లో సమాధానం ఇవ్వాలి.
📌 సెక్షన్ 8 – మినహాయింపు సమాచారం
ఈ సెక్షన్ ప్రకారం కొన్ని సమాచారం ఇవ్వకపోవచ్చు:
- జాతీయ భద్రతకు హాని
- వ్యక్తిగత గోప్యత (medical records)
- కోర్టులో విచారణలో ఉన్న కేసులు
- విదేశీ సంబంధాలపై ప్రభావం
ఉదాహరణ: RAW (Research & Analysis Wing) సమాచారం RTIలో ఇవ్వరు.
📌 సెక్షన్ 11 – మూడోపక్ష సమాచారం
ఇతర వ్యక్తికి సంబంధించిన వ్యక్తిగత సమాచారం ఉంటే, అతని అనుమతి తీసుకోవాలి.
ఉదాహరణ: ఉద్యోగి యొక్క ప్రైవేట్ పర్సనల్ ఫైల్ వివరాలు అడిగితే, ఆ వ్యక్తికి ముందుగా సమాచారం ఇవ్వాలి.
📌 సెక్షన్లు 18, 19 – ఫిర్యాదులు మరియు అప్పీలు
🔹 సెక్షన్ 18 – ఫిర్యాదులు
PIO సమాధానం ఇవ్వకపోతే సమాచార కమిషనర్కు ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
🔹 సెక్షన్ 19 – అప్పీలు
- First Appeal: 30 రోజుల్లో PIOకి ఎత్తిన విషయాలపై Appellate Officer వద్ద
- Second Appeal: State/Central Information Commission వద్ద
ఉదాహరణ: సమాధానం లేని RTIపై మీరు జిల్లా సమాచార అధికారి వద్ద First Appeal వేయవచ్చు.
📌 సెక్షన్ 20 – శిక్షలు
- సమాధానం ఆలస్యం అయితే: ₹250/day జరిమానా
- గరిష్టంగా ₹25,000 వరకు
ఉదాహరణ: 30 రోజుల్లో సమాధానం ఇవ్వని అధికారిపై సమాచార కమిషన్ జరిమానా విధించవచ్చు.
❓ సాధారణ ప్రశ్నలు (FAQs) 🤔
📍 RTI దరఖాస్తు ఎలా వేయాలి?
✍️ సాధారణ పత్రంలో ప్రశ్నలు రాసి, ₹10 ఫీజుతో సమర్పించవచ్చు.
ఉదాహరణ: “2022లో గ్రామంలో తవ్విన బోర్వెల్స్ వివరాలు ఇవ్వగలరు.”
📍 RTI ఫీజు ఎంత?
💰 ₹10 మాత్రమే (చాలా చోట్ల పోస్టల్ ఆర్డర్ ద్వారా).
BPL వ్యక్తులు (క్రిందటి వర్గం) ఉచితంగా వేయవచ్చు.
📍 సమాధానం రాకపోతే ఏం చేయాలి?
🕒 30 రోజుల్లో సమాధానం రాకపోతే:
- First Appeal (Within 30 days of lapse)
- Second Appeal (Within 90 days to Commission)
📍 RTI ద్వారా ఏ సమాచారం దొరకదు?
⛔️ జాతీయ భద్రత, ప్రైవేట్ వ్యక్తుల వ్యక్తిగత సమాచారం, కోర్టు విచారణలో ఉన్న సమాచారం.
📍 RTI ఆన్లైన్ ద్వారా దాఖలవుతుందా?
🌐 అవును! కేంద్ర ప్రభుత్వ RTIకి:
👉 https://rtionline.gov.in
అలాగే ప్రతి రాష్ట్రానికి ప్రత్యేక వెబ్సైట్లు ఉంటాయి.
📍 ఎవరైనా RTI వేయవచ్చా?
🇮🇳 అవును! భారత పౌరులెవరైనా RTI చట్టం కింద సమాచారాన్ని అడగవచ్చు.
🔚 తుది మాట:
RTI చట్టం ఒక శక్తివంతమైన పౌర హక్కు. ప్రజల నిధులతో నడిచే వ్యవస్థలు ప్రజలకే జవాబు చెప్పాలి.
ఈ చట్టం ద్వారా మీరు పారదర్శకత కోసం పోరాడవచ్చు, ప్రభుత్వ పనితీరును మెరుగుపర్చవచ్చు.
